Panik atak yaşayan kişilerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur: Bu durum ne kadar sürecek, hiç geçmeyecek mi?

Panik atak sırasında yaşanan yoğun bedensel belirtiler ve zihinsel felaketleştirme eğilimi, zaman algısını bozduğu için atak saatler sürüyormuş gibi hissedilebilir. Oysa klinik ve deneysel çalışmalar panik atağın süre açısından sınırlı bir fizyolojik ve psikolojik süreç olduğunu açık biçimde göstermektedir.

DSM-5’e göre panik atak, ani başlayan ve birkaç dakika içinde en yüksek düzeye ulaşan yoğun korku ya da yoğun rahatsızlık dönemidir (American Psychiatric Association, 2013). Bu tanım bile panik atağın doğası gereği kısa süreli olduğunu ortaya koyar.

Panik atak ortalama ne kadar sürer?

Araştırmalar ve klinik gözlemler panik atağın süresiyle iligili şunları söylemektedir:

• Panik atağı genellikle 10 – 20 dakika arasında sürer
• Genellikle 30 dakika içinde belirgin şekilde azalır
• Nadiren 1 saate kadar uzar. (Craske & Barlow, 2007; NIMH, 2023).

Burada kritik olan nokta şudur:

En yoğun belirtiler birkaç dakika içinde zirveye ulaşır ve ardından kendiliğinden düşmeye başlar.

Bu durum panik atağın biyolojik sınırlarını gösterir.

Panik atak neden kısa sürer?

Panik atak, temelde bedenin alarm sisteminin ani ve yoğun aktivasyonu ile ilgilidir. Bu süreçte:

• Sempatik sinir sistemi aktive olur
• Adrenalin ve noradrenalin salınır
• Kalp hızı artar
• Solunum hızlanır
• Kaslar gerilir

Ancak insan organizması bu düzeyde bir uyarılmışlık halini uzun süre sürdüremez. Bir süre sonra parasempatik sinir sistemi devreye girerek bedeni yeniden dengeye getirir.

Bu nedenle şöyle denir: Panik atak kendi kendini sınırlayan bir süreçtir.

Panik atağın evreleri

Panik atağı yaşayan kişi için bu süreci evrelere ayırmak, yaşananların anlaşılmasını kolaylaştırır.

1) Hızlı yükseliş dönemi (ilk dakikalar)

Bu evrede şu belirtiler aniden ortaya çıkar:

• Kalp çarpıntısı
• Nefes alamama hissi
• Göğüs sıkışması
• Terleme
• Titreme
• Baş dönmesi
• Ölüm korkusu
• Kontrolünü kaybedeceği düşüncesi

Bu belirtilerin hızla artması, kişinin “Bedenimde çok ciddi bir sorun var” şeklinde yorum yapmasına neden olabilir. Oysa bu tablo, tehlike karşısında ortaya çıkan doğal savaş-kaç tepkisinin yanlış alarm vermesidir (Clark, 1986).

2) Zirve noktası

Genellikle ilk 5–10 dakika içinde panik atağın en yoğun hissedildiği noktaya ulaşılır. Bu evrede kişi sıklıkla:

• Kalp krizi geçirdiğini
• Bayılacağını
• Delireceğini
• Kontrolünü kaybedeceğini, düşünür.

Bu düşünceler panik döngüsünü güçlendirir. Bedensel belirtiler → felaketleştirme → daha fazla anksiyete → daha fazla bedensel belirti şeklinde bir kısır döngü oluşur.

3) Azalma ve tükenme dönemi

Zirve noktasından sonra belirtiler yavaş yavaş azalmaya başlar. Bu aşamada:

• Halsizlik
• Yorgunluk
• Titreme
• Gerçek dışılık hissi
• Duygusal boşalma, yaşanabilir.

Bu durum, yoğun stres yanıtı sonrasında bedende oluşan doğal bir tükenme halidir (Bouton, Mineka, & Barlow, 2001).

Panik atak neden uzun sürüyormuş gibi hissedilir?

Birçok kişi panik atağın saatler sürdüğünü düşünür. Bunun birkaç nedeni vardır:

1) Zaman algısının bozulması

Yoğun anksiyete sırasında dikkat tamamen bedene yönelir. Bu da kısa bir sürenin çok uzun hissedilmesine yol açar.

2) Beklenti anksiyetesi

Atak geçtikten sonra kişi: “Tekrar olacak mı?” diye düşünmeye başlar.

Bu durum panik atağın sürüyormuş gibi algılanmasına neden olur.

3) Bedeni sürekli kontrol etme

Kalp atışını, nefesi ve baş dönmesini sürekli izlemek anksiyeteyi canlı tutar.

Panik atak bedene zarar verir mi?

Panik atak sırasında yaşanan belirtiler son derece yoğun olsa da:

• Kalbe zarar vermez
• Beyne zarar vermez
• Bayılmaya neden olmaz
• Delirmeye yol açmaz

Bu belirtiler tehlikeli değil, rahatsız edicidir.

Bu bilginin öğrenilmesi panik bozukluk tedavisinde temel psiko-eğitim adımlarından biridir (Craske & Barlow, 2007).

Panik atak sonrası neden kendinizi kötü hissedersiniz?

Atak geçtikten sonra görülen yorgunluk, kas ağrısı, duygusal hassasiyet, ağlama isteği bedenin yoğun adrenalin boşalmasından sonra dengeye dönmeye çalışmasının sonucudur.

Bu durum, yeni bir panik atağın başladığını değil atak sonrası toparlanma sürecine girildiğini gösterir.

Panik atak tedavi edilmezse ne olur?

Panik atakların kendisi kısa sürse de kişi:

• Atak yaşamaktan korkmaya
• Bedensel duyumlara aşırı odaklanmaya
• Kaçınma davranışları geliştirmeye, başlayabilir.

Bu süreç panik bozukluğunun gelişmesine yol açabilir.

Panik atak tedavi edilebilir mi?

Evet. Panik bozukluk psikoterapiye en iyi yanıt veren ruhsal sorunlardan biridir.

Bilimsel olarak etkili olduğu gösterilen yöntemler:

• Bilişsel Davranışçı Terapi
• Psikodinamik psikoterapi
• EMDR
• Farmakoterapi (Pompoli et al., 2016).

Uygun tedavi ile:

• atakların sıklığı azalır
• atakların şiddeti düşer
• ataklar tamamen ortadan kalkabilir.

Panik atak yaşıyorsanız

Şunları bilmeniz önemlidir:

• Bu durum kalıcı değildir.
• Kendi kendini sınırlayan bir süreçtir.
• Tedavi edilebilir.

Doğru terapi ile panik atağın yarattığı korku döngüsü çözülebilir.

Panik atak için uzman desteği

Panik atak yaşayan kişiler için en önemli adım, bu alanda çalışan bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaktır.

Uzman desteği ile:

• Panik döngüsünü anlayabilirsiniz
• Bedensel belirtilerin anlamını öğrenebilirsiniz
• Tekrar yaşama korkusunu azaltabilirsiniz
• Kalıcı iyileşme sürecine başlayabilirsiniz.

Referanslar

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.).

Bouton, M. E., Mineka, S., & Barlow, D. H. (2001). A modern learning theory perspective on the etiology of panic disorder. Psychological Review, 108(1), 4–32.

Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470.

Craske, M. G., & Barlow, D. H. (2007). Mastery of Your Anxiety and Panic (4th ed.). Oxford University Press.

National Institute of Mental Health (NIMH). (2023). Panic Disorder: When Fear Overwhelms.

Pompoli, A., Furukawa, T. A., Imai, H., et al. (2016). Psychological therapies for panic disorder with or without agoraphobia in adults: A network meta-analysis. Cochrane Database of Systematic Reviews.